Julian Mianowski: "Wzajemna pomoc", 1986

Cztery opowieści

9.03 – 19.04 | Białystok, Galeria Arsenał


„Chłoporobotnik i boa grzechotnik” to kolejna odsłona wystawy pokazywanej w 2016 roku w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Pierwsza wersja badała narzędzia awansu społecznego i miękką propagandę na przykładzie ilustrowanego czasopisma dla młodzieży z ośrodków wiejskich „Nowa Wieś” oraz sposób użycia przez ustrój totalitarny kultury jako napędu zmiany statusu jednostki.

Aktualna wystawa przygląda się kulturze rdzennej i akademickiej powstającej na Podlasiu – najmocniej zróżnicowanym etnicznie i klasowo regionie przedwojennej Polski. Ukazuje ją na tle kultury ogólnopolskiej – podziemnej i reżimowej; w świetle zmian społecznych wprowadzonych w wyniku powszechnego uwłaszczenia chłopów w 1944 roku. To właśnie to wydarzenie zostało wskazane prze Andrzeja Ledera, autora przełomowej dla dyskusji o historii Polski książki „Prześniona rewolucja” (2014), jako fundament współczesnego społeczeństwa polskiego (z jego podziałami klasowymi i nierównościami oraz resentymentami). Rewolucja (II wojna światowa i Konferencja Jałtańska) wykonana niejako „cudzymi rękami” zapewniła stabilność, spokój społeczny i wzrost gospodarczy, ale zwolniła obywateli z odpowiedzialności za zmianę i pozbawiła ich szansy na akt politycznego upodmiotowienia.

Wystawa składa się z czterech opowieści umieszczonych w kontekście chronologicznym i politycznym: o przedwojniu, o okresie tużpowojennym, o momencie ustanowienia nowoczesnej, mieszczańskiej kultury w Polsce i jej degradacji oraz o współczesności, czyli okresie po 1989 roku. Każda część powtarza mniej więcej tę samą historię, ale z perspektywy innego czasu, czy to powstania prac, czy momentu historycznego, o którym opowiada. Każda zestawia to, co realistyczne; nastawione na modernizację i postęp, z tym, co romantyczne, często sentymentalne – gdyż związane ze światem, który przeminął. Odwołuje się do przestrzeni związanych z przemocą, często nieuświadomionych, twórczo „przepracowanych” przez artystów. Przy czym realizm i sztuka realistyczna rozumiana jest tu – za Györgem Lukácsem – jako sztuka, która odbiorcy daje możliwość identyfikowania się.

Prace, jak i wystawa, stawiają pytanie nie tylko o pochodzenie społeczne Polaków i procesy kształtujące współczesnych obywateli, ale także o odpowiedzialność sztuki i artysty za miejsce obywateli w trudnej genealogii polskiego społeczeństwa oraz o to, w jaki sposób czas „pracuje” w sztuce.

Kuratorka Ewa Tatar zaprosiła do współpracy następujących artystów i artystki: Zuzanna Bartoszek, Tobiasz Jędrak, Agnieszka Kurant, Zuzanna Golińska, Jan Moszumański, Tomasz Mróz, Dominika Olszowy, Witek Orski, Józef Robakowski, Adam Rzepecki, Jana Shostak, Mikołaj Sobczak, Ewa Zarzycka, Artur Żmijewski

www
fb